Markanız, yıllarca emek vererek büyüttüğünüz işletmenizin belki de en değerli varlığıdır. Bursa merkezli Karadayı Hukuk & Arabuluculuk olarak, markasını devretmek, başka bir işletmeye lisansla kullandırmak veya bayilik/franchise sistemiyle büyütmek isteyen pek çok girişimci ve şirketle çalışıyoruz. Sıkça duyduğumuz endişe ise hep aynı: "Markamı paraya çevirmek istiyorum ama sözleşmede beni koruyacak şartları atlamaktan, ileride markam üzerindeki kontrolümü ve haklarımı kaybetmekten korkuyorum." Bu yazıda, bu üç sözleşme türünde gözden kaçırılmaması gereken kritik noktaları sade bir dille ele alıyoruz.
1. Devir mi, lisans mı, franchise mi? Doğru aracı seçin
Bu üç işlem birbirine benzer görünse de hukuki sonuçları tamamen farklıdır. Marka devrinde, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında markanın mülkiyeti tümüyle veya kısmen karşı tarafa geçer; artık o mal ve hizmetler üzerinde söz sahibi siz olmazsınız. Lisansta ise marka size ait kalır, yalnızca kullanım hakkını belirli şartlarla başkasına verirsiniz. Franchise ise lisanstan daha geniştir; markanın yanında işletme modelini, know-how'ı, görsel kimliği ve standartları da kapsayan karma bir sözleşmedir. Daha en başta hangi aracı kullandığınızı net belirlemek, ileride yaşanacak hak tartışmalarının önüne geçer.
2. Tescil ve sicile şerh işlemini ihmal etmeyin
Marka devri ve lisans sözleşmeleri taraflar arasında kurulur kurulmaz hüküm doğurur; ancak üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde sicile kaydedilmesi büyük önem taşır. Sicile işlenmeyen bir devir veya lisans, iyi niyetli üçüncü kişilere karşı genellikle ileri sürülemez. Özellikle devirde, işlemin yazılı yapılması ve tarafların imzalarının noterce onaylanması kanunen aranır. Sicile şerh ettirilmemiş bir lisans hakkı, marka sonradan bir başkasına devredilirse veya markaya tecavüz davası açılması gerekirse sizi savunmasız bırakabilir.
3. Royalty / telif bedelini ve ödeme denetimini netleştirin
Lisans ve franchise sözleşmelerinin can damarı, kullanım karşılığında ödenecek bedeldir. Bu bedel sabit bir tutar, ciroya endeksli bir yüzde (royalty) ya da ikisinin birleşimi olabilir. Önemli olan, bedelin nasıl hesaplanacağının, hangi dönemlerde ve hangi para biriminden ödeneceğinin tereddütsüz yazılmasıdır. Ciro üzerinden royalty alıyorsanız, lisans alanın hesap ve defterlerini inceleme (denetim) hakkınızı, eksik beyan halinde uygulanacak yaptırımları ve geç ödeme faizini mutlaka sözleşmeye ekleyin. Bu maddeler olmadan, gerçek kazanç gizlenebilir ve hakkınız olan bedeli tahsil etmekte zorlanabilirsiniz.
4. Münhasırlık ve coğrafi sınırları açıkça belirleyin
Verdiğiniz hakkın münhasır (inhisari) mı yoksa basit (adi) lisans mı olduğu, sözleşmenin en kritik tercihlerinden biridir. Münhasır lisansta, aynı bölge ve ürün için başkasına hak veremezsiniz; hatta aksi kararlaştırılmadıkça markayı kendiniz bile kullanamayabilirsiniz. Bu nedenle hakkın kapsamını; hangi mal ve hizmetleri, hangi coğrafi bölgeyi (örneğin yalnızca Bursa ve çevresi mi, tüm Türkiye mi), hangi süreyi ve hangi satış kanallarını kapsadığını tek tek tanımlamak gerekir. Belirsiz bırakılan her alan, ileride hem gelir kaybına hem de ciddi uyuşmazlıklara dönüşebilir.
5. Kalite kontrol ve markanın itibarını koruma
Markanızı lisansla veya franchise ile kullandırdığınızda, o markanın kalitesinden ve itibarından artık başkaları da sorumlu hale gelir. Düşük kaliteli bir ürün ya da kötü bir hizmet, doğrudan sizin markanıza zarar verir. Bu yüzden sözleşmeye; ürün/hizmet standartları, denetim yapma hakkı, marka kullanım kılavuzuna (görsel kimlik, logo kullanımı) uyma yükümlülüğü ve standartların ihlali halinde uygulanacak yaptırımlar mutlaka yazılmalıdır. Kalite kontrol maddeleri yalnızca itibarınızı korumakla kalmaz; markanın hukuken zayıflamasını ve değerini yitirmesini de önler.
6. Fesih, süre ve sözleşme sonrası yükümlülükler
Sözleşmenin nasıl biteceği, nasıl başladığı kadar önemlidir. Sürenin ne olduğu, hangi hallerde haklı nedenle derhal fesih yapılabileceği, ihtarın nasıl çekileceği ve düzeltme süresi tanınıp tanınmayacağı net olmalıdır. Sözleşme sona erdiğinde karşı tarafın markayı kullanmayı durdurması, tabela, ambalaj ve tanıtım malzemelerini kaldırması, sicildeki lisans şerhinin terkini ve rekabet etmeme yükümlülüğü gibi konular ayrıntılı düzenlenmelidir. Özellikle franchise'ta, sözleşme bittikten sonra eski bayinin sizin sisteminizi taklit etmeye devam etmesi sık görülen bir sorundur ve önceden önlem alınmazsa telafisi güç hale gelir.
Sık karşılaşılan durumlar — kendinizi bu tabloda görüyor musunuz?
Aşağıdaki sorulardan herhangi birine "evet" diyorsanız, sözleşmenizi bir uzmanla gözden geçirmenizde fayda var: Markanızı devrettiniz ama işlem sicile hiç işlenmedi mi? Yıllardır lisans verdiniz fakat elinizde ciroyu denetleme hakkı tanıyan bir madde yok mu? Bayiniz sözleşme bittiği halde markanızı ve konseptinizi kullanmayı sürdürüyor mu? "Münhasır" verdiğinizi düşündüğünüz bir bölgede başka birinin de aynı markayı kullandığını mı öğrendiniz? Bu durumların her biri, baştan doğru kurgulanmış bir sözleşmeyle büyük ölçüde önlenebilir; ortaya çıktıktan sonra ise hızlı ve doğru hukuki adımlar gerektirir.
7. Sözleşmeyi imzalamadan önce hukuki danışmanlık alın
Marka devri, lisans ve franchise sözleşmeleri standart bir şablonla geçiştirilemeyecek kadar kişiye ve sektöre özeldir. İnternette bulunan hazır örnekler çoğu zaman sizin işinizin gerçeğini yansıtmaz ve en çok ihtiyaç duyacağınız koruyucu maddelerden yoksundur. İmza öncesinde sözleşmenin baştan sona incelenmesi, müzakere edilmesi ve TÜRKPATENT işlemlerinin doğru yürütülmesi, ileride yaşanacak telafisi güç kayıpların önündeki en güçlü settir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her marka, sözleşme ve uyuşmazlık kendine özgü olup, somut durumunuz için mutlaka bir avukata danışmanızı öneririz.
Markanız üzerindeki kontrolünüzü kaybetmeden onu büyütmenin yolu, baştan doğru kurgulanmış bir sözleşmeden geçer. Bursa'daki ofisimizde, marka devri, lisans ve franchise süreçlerinin her aşamasında; sözleşmenin hazırlanmasından TÜRKPATENT nezdindeki tescil işlemlerine ve olası uyuşmazlıkların çözümüne kadar Karadayı Hukuk & Arabuluculuk yanınızda. Haklarınızı korumak ve markanızdan güvenle gelir elde etmek için bizimle iletişime geçmekten çekinmeyin.